Derventa je gradsko naselje i sjedište istoimene opštine u sjevernom dijelu Republike Srpske i Bosne i Hercegovine, smješteno u plodnoj oblasti Bosanske Posavine. Grad leži na rijeci Ukrini, a njegovo urbano područje karakteriše specifičan reljef gdje se dvije trećine naselja uzdižu iznad desne obale, dok je ostatak smješten u ravnici na lijevoj obali rijeke.
Zanimljive činjenice
- Ime grada potiče od turske riječi „derbend“ – ovaj naziv u prevodu označava klanac, tjesnac ili planinski prolaz, što ukazuje na nekadašnji geografski i strateški značaj ovog područja.
- Područje je bilo naseljeno još u paleolitu – na teritoriji opštine pronađeno je 16 stanica iz starijeg kamenog doba, kao i lokaliteti iz neolita i metalnog doba, uključujući dvije ilirske gradine.
- Savremeni grad se razvio iz dva sela – u turskim defterima iz 1570. godine pominju se sela Gornja i Donja Ukrina, koja su vremenom prerasla u jedinstveno naselje pod današnjim imenom.
- Stanovništvo je imalo ulogu čuvara puteva – hrišćanska domaćinstva su u 16. vijeku dobijala poreske olakšice uz obavezu da osiguravaju javni put od Tešnja prema Požegi i čuvaju most na Ukrini.
- Derventa je bila važno željezničko čvorište – dolaskom austrougarske vlasti izgrađena je uskotračna pruga koja je povezivala Bosanski Brod i Sarajevo, što je podstaklo brzu urbanizaciju i izgradnju javnih objekata.
- Zgrada u kojoj se nalazi Narodna biblioteka je spomenik kulture – podignuta je 1889. godine u specifičnom pseudo-mavarskom stilu, sa bogatom fasadnom plastikom na kojoj su vidljivi orijentalni arhitektonski uticaji.
- U gradu se javlja rijedak prirodni fenomen „cvjetanje Ukrine“ – svakog avgusta rijeka postaje poprište specifičnog prirodnog procesa koji privlači pažnju prirodnjaka i lokalnog stanovništva.
- Derventski vašar ima tradiciju dugu preko 170 godina – prvi vašar održan je 1851. godine i do danas je ostao najmasovnija turistička i trgovačka manifestacija u regiji.
- Obućarska industrija je jedan od stubova privrede – Derventa je decenijama prepoznatljiva po proizvodnji obuće, a lokalna preduzeća poput firme „Sanina“ danas su značajni izvoznici na inostrana tržišta.
- Dom je jedinstvenog centra za djecu sa smetnjama u razvoju – Centar „Budućnost“ ima republički karakter i funkcioniše kao specijalizovana osnovna i srednja škola za slijepa i slabovida lica.
- Gradska džamija je proglašena nacionalnim spomenikom – podigao ju je prije 1570. godine Ali-aga, a njeno mjesto, zajedno sa haremom i turbetom šejha Omera, pod zaštitom je države.
- Saborna crkva je jedna od najviših u regiji – Spomen-hram Uspenja Presvete Bogorodice u centru grada, građen od 1994. do 2010. godine, posjeduje zvonik visok 47,5 metara.
- Derventa je bila naseljena brojnim evropskim narodima – nakon 1878. godine, na ovo područje su se doselili Poljaci, Ukrajinci, Nijemci, Česi i Mađari, što je doprinijelo kulturnom diverzitetu opštine.
- Prvi vodovod je izgrađen još 1897. godine – sistem je snabdijevao grad vodom sa izvora Lupljanica, koji se i danas koristi kao jedan od glavnih izvorišta u modernom vodovodnom sistemu.
- Iz Dervente potiču poznata imena – poput rukometaša Abasa Arslanagića, fudbalera Vedrana Ćorluke i glumca Zorana Rankića.