Narod Sami (tradicionalno poznati i kao Laponci) su autohtoni narod koji naseljava oblast Sapmi, koja se proteže preko sjevernih dijelova Norveške, Švedske, Finske i ruskog poluostrva Kola. Oni su jedini priznati domorodački narod u okviru Evropske unije, poznati po svojoj neraskidivoj vezi sa surovom polarnom prirodom, uzgoju irvasa i bogatoj duhovnoj tradiciji koja je opstala hiljadama godina.
Zanimljive činjenice
- Naziv „Laponci“ smatraju uvredljivim – oni sebe nazivaju Sami, dok termin „Laponac“ (Lapp) na starim skandinavskim jezicima znači „zakrpa“ ili „komad tkanine“, što je istorijski korišćeno u potcenjivačkom smislu.
- Njihova domovina se zove Sapmi – iako je podijeljena između četiri moderne države, za narod Sami to je jedinstven kulturni prostor sa sopstvenom zastavom i himnom.
- Irvasi su centar njihovog univerzuma – tradicionalno, život Samija se vrtio oko uzgoja irvasa koji su im obezbjeđivali hranu, odjeću, transport i materijal za alat.
- Imaju preko 300 riječi za snijeg – s obzirom na to da žive u arktičkim uslovima, njihov jezik ima nevjerovatno precizne termine za svaku vrstu snijega, zavisno od toga da li je pogodan za skijanje, gradnju ili kretanje životinja.
- Joik je jedan od najstarijih muzičkih oblika u Evropi – to je specifičan način pjevanja koji nije samo pjesma o nečemu, već pokušaj da se pjesmom dočara suština osobe, životinje ili predjela.
- Tradicionalna nošnja se zove Gakti – boje i dekoracije na ovoj nošnji (najčešće plava, crvena, žuta i zelena) otkrivaju iz kog kraja osoba dolazi, njen bračni status, pa čak i porodičnu pripadnost.
- Vjeruju da polarna svjetlost ima dušu – prema starim vjerovanjima, Aurora Borealis su duhovi njihovih predaka. Dok se svjetlost pojavljuje na nebu, običaj je bio da se šuti i ne maše rukama kako se duhovi ne bi naljutili.
- Imaju sopstvene parlamente – u Norveškoj, Švedskoj i Finskoj postoje Sami parlamenti koji se bave zaštitom njihovog jezika, kulture i prava na zemljište.
- Njihov kalendar ima osam godišnjih doba – umjesto standardna četiri, Sami prate prirodni ciklus irvasa, pa tako razlikuju periode poput „jesen-zime“ ili „proljeće-ljeta“.
- Šamanizam je igrao ključnu ulogu – nekada su važnu ulogu imali šamani (Noaidi) koji su koristili svete bubnjeve ukrašene simbolima kako bi komunicirali sa svijetom duhova.
- Lavvu je njihov tradicionalni šator – sličan indijanskom tipiju, ovaj šator je dizajniran da izdrži snažne polarne vjetrove i da se lako sklapa tokom stalnih seoba sa krdima irvasa.
- Smiju uzgajati irvase samo oni koji su Sami – u nekim skandinavskim zemljama, pravo na komercijalni uzgoj irvasa zakonski je zaštićeno i rezervisano isključivo za pripadnike naroda Sami.
- Postoji deset različitih Sami jezika – ovi jezici su međusobno toliko različiti da se govornici sa sjevera i juga oblasti Sapmi često uopšte ne mogu razumjeti.
- Bore se protiv klimatskih promjena – kao narod koji direktno zavisi od leda i snijega, Sami su među prvima koji osjećaju posledice globalnog zagrijavanja, što ugrožava opstanak njihovih krda.
- Sjeverni Norvežani su genetski veoma bliski Samijima – moderna istraživanja pokazuju da je kroz vijekove došlo do velikog miješanja stanovništva, uprkos ranijim pokušajima prisilne asimilacije od strane država.