Sretenje Gospodnje, koje se obilježava 15. februara, jedan je od najvažnijih datuma u kalendaru Srbije. Ovaj dan nije samo veliki hrišćanski praznik, već i Dan državnosti, jer spaja dva prelomna događaja iz 19. vijeka koji su označili rađanje moderne države i uvođenje vladavine prava na Balkanu.
Zanimljive činjenice
- Dvostruki državni značaj – 15. februara 1804. počeo je Prvi srpski ustanak, a na isti dan 1835. donesen je prvi Ustav Knjaževstva Srbije, poznat kao Sretenjski ustav.
- Zbor u Orašcu – odluka o podizanju ustanka protiv dahija donesena je u Marićevića jaruzi u Orašcu, gdje je Karađorđe Petrović izabran za vožda.
- Simbolika imena praznika – crkveni praznik Sretenje slavi susret Isusa Hrista i starca Simeona u jerusalimskom hramu, dok u državnom smislu simbolizuje „susret“ stare tradicije i moderne države.
- Sretenjski ustav je bio jedan od najmodernijih u Evropi – napisao ga je Dimitrije Davidović, a po svojim demokratskim načelima bio je ispred mnogih evropskih država tog vremena.
- Podjela vlasti – ovim ustavom vlast je prvi put podijeljena na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što je bio ogroman korak ka izlasku iz feudalizma.
- Ustav je trajao samo 55 dana – zbog pritiska velikih sila poput Rusije, Austrije i Turske, kojima je srpski ustav bio suviše liberalan i „revolucionaran“, on je ubrzo ukinut.
- Dan kada ropstvo prestaje – Sretenjski ustav je proklamovao da svaki rob koji stupi na srpsko tlo postaje slobodan čovjek, što je bila rijetkost u tadašnjem svijetu.
- Narodno vjerovanje o mečki – prema narodnom predanju, na Sretenje se sreću zima i ljeto. Ako mečka izađe iz pećine i vidi svoju sjenku, vratiće se nazad jer će zima trajati još šest nedjelja.
- Ptice se „žene“ na Sretenje – u nekim krajevima postoji simpatično vjerovanje da se na ovaj dan ptice uparuju i počinju da prave gnijezda za proljeće.
- Sretenje kao prekretnica za đake – u školskom kalendaru ovaj praznik donosi mini-raspust, a učenici ga često koriste za pripremu referata o istoriji oslobađanja od Turaka.
- Vrabac i „svatovi“ – stariji su govorili da na Sretenje vrapci biraju svoje nevjeste, a djeca bi ostavljala mrvice hljeba na pragovima da ih „počaste“.
- Određivanje sudbine zime – vjeruje se da ako je dan sunčan i vedar, zima će još potrajati, dok oblačan i tmuran dan najavljuje skori dolazak proljeća.
- Zastava i grb – Sretenjskim ustavom su prvi put jasno definisani nacionalni simboli, uključujući trobojku (crveno-bijelo-plavu, u tadašnjem rasporedu) i grb sa krstom i ocilima.
- Hrabrost ustanika – iako je Srbija tada bila mala i iscrpljena, Sretenje 1804. je pokazalo da je želja za slobodom bila jača od jedne od najmoćnijih imperija tog vremena – Osmanskog carstva.
- Slavi se od 2002. godine – iako su događaji stari više od dva vijeka, 15. februar je zvanično vraćen kao Dan državnosti Srbije tek početkom 21. vijeka.