Sveti Sava je najznačajnija ličnost u istoriji srpskog naroda, prvi arhiepiskop, zakonodavac i prosvetitelj. Njegov rad na uspostavljanju autokefalne crkve, razvoju školstva, bolnica i diplomatije postavio je temelje srpskog identiteta i kulture, zbog čega se njegov kult vijekovima poštuje kao duhovni stub srpskog naroda.
Zanimljive činjenice
- Rođen je kao Rastko Nemanjić – bio je najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje i Ane, rođen oko 1174. godine u Deževi kod Novog Pazara.
- Pobjegao je na Svetu Goru kao tinejdžer – uprkos roditeljskoj želji da vlada Humom, Rastko se sa 17 godina pridružio ruskim monasima i otišao na Atos, gdje je primio monaški čin i ime Sava.
- Osnovao je Hilandar sa ocem – zajedno sa Stefanom Nemanjom (monahom Simeonom), podigao je manastir Hilandar 1198. godine, koji i danas predstavlja najvažniji srpski duhovni centar.
- Izdejstvovao je autokefalnost Srpske crkve – godine 1219. u Nikeji je od vaseljenskog patrijarha dobio priznanje nezavisnosti srpske crkve, čime je postao njen prvi arhiepiskop.
- Autor je „Zakonopravila“ (Nomokanona) – ovo je bio prvi srpski ustav i zbornik zakona koji je uređivao građansko i crkveno pravo, zasnovan na vizantijskim normama.
- Pomirio je zavađenu braću nad očevim moštima – donio je mošti svetog Simeona u Srbiju kako bi zaustavio građanski rat između svoje braće Stefana i Vukana.
- Utemeljivač je srpske srednjovjekovne književnosti – njegovo djelo „Žitije svetog Simeona“ smatra se prvim velikim originalnim književnim djelom na srpskom jeziku.
- Osnovao je prve srpske bolnice – po ugledu na vizantijske uzore, Sava je osnovao bolnice u manastirima Studenica i Hilandar, propisujući način liječenja i njegu bolesnika.
- Bio je vješt diplomata svjetskog glasa – putovao je u Nikeju, Jerusalim, Aleksandriju i Antiohiju, gradeći veze sa najmoćnijim vjerskim i političkim vođama tog vremena.
- Smatra se ocem srpskog školstva – podsticao je pisanje i prepisivanje knjiga u manastirima, koji su postali prve škole za obrazovanje sveštenstva i plemstva.
- Preminuo je u bugarskom Trnovu – vraćajući se sa drugog putovanja iz Svete zemlje, Sava se razbolio i preminuo 1236. godine, a njegove mošti su godinu dana kasnije prenesene u Mileševu.
- Turci su spalili njegove mošti na Vračaru 1594. godine – Sinan-paša je naredio spaljivanje moštiju kao odmazdu za ustanak Srba u Banatu, misleći da će tako uništiti narodni duh.
- Hram Svetog Save je podignut na mjestu spaljivanja – na beogradskom brdu Vračar danas stoji jedan od najvećih i najljepših pravoslavnih hramova na svijetu, posvećen upravo njemu.
- Savindan je školska slava – praznik Svetog Save (27. januar) obilježava se u svim srpskim školama kao dan sjećanja na velikog prosvetitelja.
- Postoje brojne narodne legende o njemu – u narodnom predanju, Sava se opisuje kao putnik koji uči ljude kako da oru, kuju, siju žito i prave sir, simbolizujući narodnu mudrost.